Een energielabel is verplicht op drie momenten: bij de verkoop, de verhuur en de oplevering van een woning of gebouw. Op het moment dat de koper de sleutel krijgt, de huurder het huurcontract tekent of de nieuwbouw wordt opgeleverd, moet er een geldig, geregistreerd energielabel zijn. Die verplichting geldt voor woningen, bedrijfspanden én (sinds 1 januari 2021) voor recreatiewoningen. Sinds 29 mei 2026 geldt de plicht ook voor beschermde monumenten, die daarvoor waren uitgezonderd. Er is nog een beperkt aantal andere uitzonderingen, zoals kleine vrijstaande gebouwen tot 50 m². De Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) houdt toezicht en kan een boete opleggen als het label ontbreekt.
In dit artikel leest u precies wanneer de labelplicht geldt, welke gebouwen zijn uitgezonderd, wat u in advertenties moet vermelden en hoe de handhaving in de praktijk werkt.
De drie momenten waarop een energielabel verplicht is
De labelplicht is sinds 2024 geregeld in het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl), de opvolger van het Bouwbesluit 2012. De kern is al jaren hetzelfde: bij elke transactie rond een gebouw moet de energieprestatie inzichtelijk zijn voor de nieuwe eigenaar of gebruiker.
| Moment | Wat is verplicht? | Wie is verantwoordelijk? |
|---|---|---|
| Verkoop | Geldig energielabel overhandigen aan de koper bij de overdracht | Verkoper |
| Verhuur | Geldig energielabel verstrekken aan de nieuwe huurder bij aanvang van het contract | Verhuurder |
| Oplevering | Definitief energielabel bij oplevering van nieuwbouw of na ingrijpende renovatie | Eigenaar/opdrachtgever |
Belangrijk om te weten: een energielabel is 10 jaar geldig vanaf de registratiedatum. Heeft u in het verleden al een label laten opstellen, controleer dan eerst of het nog geldig is voordat u een nieuw label aanvraagt. Hoe u dat controleert en wat de overgang naar de NTA 8800-methode betekent, leest u in ons artikel over de geldigheid van het energielabel.
Energielabel verplicht bij verkoop van een woning
Verkoopt u een woning, dan moet u uiterlijk bij de notariële overdracht een geldig energielabel aan de koper overhandigen. De notaris controleert dit in de praktijk steeds vaker, maar de wettelijke verantwoordelijkheid ligt bij u als verkoper. Zonder geregistreerd label riskeert u een boete van de ILT. De verkoop zelf gaat overigens wel door, de sanctie treft de verkoper.
Labelplicht begint al bij de advertentie
Veel verkopers weten niet dat de verplichting eerder begint dan bij de overdracht. Zodra u een woning te koop aanbiedt in een commerciële advertentie (op een woningplatform, in een etalage van de makelaar of in een brochure) moet u de energieprestatie-indicator van de woning vermelden. Dat is de labelklasse (A t/m G, met plusvarianten tot A++++), die sinds 1 januari 2021 wordt bepaald volgens de NTA 8800-methode op basis van het primair fossiel energiegebruik in kWh/m² per jaar (de Ep-waarde).
Praktisch betekent dit: u heeft het energielabel nodig voordat de woning online gaat, niet pas vlak voor de overdracht. Plan de aanvraag daarom ruim voor het verkooptraject in. Bij Energielabel.com ontvangt u binnen 24 uur een offerte of bevestiging en staat het label na de opname binnen 48 uur geregistreerd bij EP-Online.
Voorbeeld uit de praktijk
Stel: u zet uw tussenwoning in maart te koop en verwacht in juni over te dragen. Zonder label in de advertentie bent u vanaf dag één in overtreding. Vraagt u het label in februari aan, dan staat het ruim op tijd geregistreerd, kan de makelaar de labelklasse direct in de advertentie opnemen en heeft u met een goed label bovendien een extra verkoopargument in handen.
Energielabel verplicht bij verhuur
Bij verhuur geldt dezelfde plicht: bij het aangaan van een nieuwe huurovereenkomst moet u als verhuurder een kopie van het geldige energielabel aan de huurder verstrekken. Dit geldt voor woningen, appartementen, bedrijfspanden en recreatiewoningen die u verhuurt. Voor lopende huurcontracten hoeft u niet met terugwerkende kracht een label te regelen; de plicht ontstaat bij elke nieuwe verhuring.
Wet betaalbare huur: het label bepaalt mede uw huurprijs
Sinds de Wet betaalbare huur (2024) is het energielabel voor verhuurders meer dan een formaliteit. Het label telt mee in het woningwaarderingsstelsel (WWS): een goed label levert huurpunten op, terwijl de labels E, F en G juist aftrekpunten opleveren. Een slecht label kan daardoor direct betekenen dat u minder huur mag vragen, of dat een woning van de vrije sector in het gereguleerde segment valt. Hoe die puntentelling precies uitpakt, leggen we uit in het artikel over energielabel en verhuur onder het WWS.
Voor verhuurders met meerdere objecten is het daarom verstandig de hele portefeuille in één keer te laten labelen. Dat voorkomt verrassingen bij mutaties en geeft direct inzicht in welke woningen verduurzaming nodig hebben.
Energielabel bij oplevering van nieuwbouw
Ook bij oplevering van een nieuw gebouw is een energielabel verplicht. De aannemer of ontwikkelaar rekent de energieprestatie door volgens de BENG-eisen, maar bij de oplevering moet er een definitief energielabel zijn dat is vastgesteld op basis van het gerealiseerde gebouw en is geregistreerd bij EP-Online. Een berekening op papier uit de vergunningsfase is dus niet voldoende: een gediplomeerd EP-adviseur stelt het label vast aan de hand van de werkelijke situatie, inclusief de daadwerkelijk toegepaste installaties en isolatie.
Hetzelfde geldt na een ingrijpende renovatie waarbij de energieprestatie van het gebouw wezenlijk verandert. Laat in dat geval het label opnieuw vaststellen, zodat het de actuele situatie weerspiegelt.
Welke gebouwen zijn uitgezonderd van de labelplicht?
Het Bbl kent een beperkt aantal uitzonderingen. Voor deze categorieën is bij verkoop of verhuur geen energielabel vereist:
- Vrijstaande gebouwen kleiner dan 50 m² gebruiksoppervlakte, zoals een klein kantoortje of een losstaand bijgebouw.
- Tijdelijke bouwwerken die maximaal twee jaar worden gebruikt, zoals bouwketen, noodlokalen en tijdelijke units.
- Gebouwen voor religieuze activiteiten, zoals kerken en moskeeën.
- Onverwarmde gebouwen: gebouwen zonder installaties die het binnenklimaat regelen voor het verblijf van mensen, denk aan schuren, loodsen en trafohuisjes.
- Recreatiewoningen met beperkt gebruik: een recreatiewoning die minder dan vier maanden per jaar wordt gebruikt én waarvan het verwachte energiegebruik lager is dan 25% van het energiegebruik bij permanent gebruik.
Monumenten staan sinds 29 mei 2026 niet meer in dit rijtje
Beschermde monumenten waren jarenlang de bekendste uitzondering op de labelplicht. Die uitzondering is vervallen: sinds 29 mei 2026 moeten ook rijksmonumenten, provinciale monumenten en gemeentelijke monumenten bij verkoop of verhuur een geldig energielabel hebben. Dat volgt uit de herziene Europese richtlijn EPBD IV. Wat wél blijft gelden, is de uitzondering op de energie-eisen: een monument hoeft niet aan dezelfde verduurzamingseisen te voldoen als een modern gebouw. Meer hierover leest u in ons artikel over het energielabel bij monumenten.
Recreatiewoningen: uitzondering is smal
Over die laatste categorie bestaat veel verwarring. Sinds 1 januari 2021 zijn recreatiewoningen in beginsel gewoon labelplichtig bij verkoop en verhuur. De uitzondering geldt alleen als aan beide gebruikseisen wordt voldaan: minder dan vier maanden gebruik per jaar én minder dan 25% van het jaarverbruik. Een vakantiewoning die het hele seizoen wordt verhuurd via een verhuurorganisatie voldoet daar vrijwel nooit aan. In de praktijk heeft het overgrote deel van de recreatiewoningen bij verkoop of verhuur dus wél een label nodig, vanaf € 309,- inclusief btw.
Extra verplichting: label C voor kantoren
Naast de labelplicht bij transactiemomenten geldt voor kantoorgebouwen een doorlopende verplichting: sinds 1 januari 2023 moet een kantoorgebouw minimaal energielabel C hebben om als kantoor gebruikt te mogen worden. Deze eis staat los van verkoop of verhuur: ook een kantoor dat u zelf in eigendom heeft en gebruikt, moet eraan voldoen. Het bevoegd gezag (gemeente of omgevingsdienst) kan bij overtreding handhavend optreden, tot sluiting van het pand aan toe. Welke kantoren onder deze plicht vallen en welke uitzonderingen er gelden, leest u in ons overzicht van de label C-plicht voor kantoren.
Handhaving door de ILT: zo werkt het toezicht
De Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) houdt toezicht op de labelplicht bij woningtransacties. De ILT vergelijkt daarvoor eigendomsoverdrachten met de labelregistraties in EP-Online, de landelijke database van RVO. Wordt een woning verkocht zonder geldig geregistreerd label, dan komt dat dus vrijwel automatisch in beeld: er hoeft geen klacht of melding aan te pas te komen.
De ILT stuurt bij een geconstateerde overtreding doorgaans eerst een brief met de mogelijkheid om het label alsnog binnen een gestelde termijn te laten registreren. Gebeurt dat niet, dan kan een bestuurlijke boete volgen. De actuele boetebedragen en de precieze procedure vindt u bij de ILT; in ons artikel over de boete bij het ontbreken van een energielabel zetten we de praktijk op een rij. Voor utiliteitsgebouwen en de label C-plicht ligt de handhaving bij de gemeente of omgevingsdienst.
Ons advies: laat het niet op een boete aankomen. De kosten van een energielabel (vanaf € 309,- inclusief btw voor een woning tot 500 m³) vallen in het niet bij het risico en de vertraging die een handhavingstraject oplevert.
Veelgestelde vragen
Is een energielabel verplicht als ik mijn woning niet verkoop of verhuur?
Nee. Woont u zelf in uw woning en verandert er niets aan de eigendoms- of huursituatie, dan bent u niet verplicht een energielabel te hebben. De plicht ontstaat pas bij verkoop, verhuur aan een nieuwe huurder of oplevering. Een label kan wel zinvol zijn als startpunt voor verduurzaming.
Is een energielabel verplicht bij verkoop aan familie of bij een schenking?
Ja. De labelplicht geldt bij elke eigendomsoverdracht die bij de notaris passeert, ook bij verkoop binnen de familie. Alleen bij bijzondere situaties zoals erfopvolging gelden andere regels; raadpleeg bij twijfel uw notaris of RVO.nl.
Mag ik mijn woning al adverteren terwijl het energielabel nog wordt aangevraagd?
Formeel moet de energieprestatie-indicator in de advertentie staan zodra u de woning te koop of te huur aanbiedt. Vraag het label daarom aan vóórdat de woning online gaat. Omdat de registratie bij EP-Online binnen 48 uur na de opname plaatsvindt, is dit met een beetje planning goed te ondervangen.
Hoe lang blijft een verplicht energielabel geldig?
Een energielabel is 10 jaar geldig vanaf de registratiedatum bij EP-Online. Ook oudere labels die vóór 2021 volgens de oude methode zijn opgesteld, blijven tot het einde van die tien jaar bruikbaar bij verkoop of verhuur. Verbetert u de woning ingrijpend, dan is het vaak gunstig om een nieuw label te laten vaststellen.
Vraag uw energielabel op tijd aan
Heeft u binnenkort een verkoop, nieuwe verhuring of oplevering gepland? Regel het energielabel dan nu, zodat het label geregistreerd is voordat de advertentie live gaat of het contract wordt getekend. De gediplomeerde EP-adviseurs van Energielabel.com (onderdeel van Perfectkeur B.V., BRL9500-W en BRL9500-U gecertificeerd) werken door heel Nederland en klanten beoordelen ons met een 9,3 op basis van ruim 16.000 reviews. Vraag direct uw energielabel voor uw woning aan of bel gratis 0800 - 0900200 voor advies over uw situatie.